Veneris die 4 mensis Septembris 2026

ANTIQUITAS

DE SEPULCRO ETRUSCO NUPER REPERTO

Apud Barbaranum Romanum, in Etruria haud procul ab Urbe, sepulcrum Etruscum nuper repertum est, quod, cum septimo saeculo ante Christum natum exeunte factum esse videatur, ad nostram usque aetatem integrum permansit. Quod eo magis memorabile est quod pleraque eius regionis sepulcra aut antiquitus aut recentiore tempore aperta ac direpta sunt; hoc autem neque vi apertum neque a praedonibus violatum erat, atque omnia intus eo fere loco iacebant quo ab iis qui mortuos condiderant posita esse videbantur.

Locus Sanctus Iulianus appellatur. Ibi in superiore planitie oppidum Etruscum olim fuit, cuius nomen ignoratur; in collibus autem rupibusque circumiectis plus quam sescenta sepulcra reperta sunt. Quae cum magna ex parte violata sint, ex iis quae supersunt non semper facile iudicari potest quo modo mortui positi, quae dona iis data, quibus denique ritibus sepulti sint. Quare sepulcrum integrum non tam rerum pretio quam eo valet quod omnia suo quaeque loco relicta sunt.

Die nono mensis Iunii anni 2026, cum ea pars sepulcreti quae Caiolo appellatur diligentius exploraretur, saxum inventum est quo aditus ad interiorem cellam claudebatur. Quod cum integrum neque violatum appareret, ii qui operi praeerant, ne quid temere ageretur, instrumento per angustam rimam immisso locum prius inspexerunt. Cum satis constitisset nihil ibi esse quod statim singulari cura servari oporteret, saxum removerunt atque cellam aperuerunt.

Ea e vivo saxo excisa erat. Tectum antiquae domus formam referebat; in parte autem septentrionali lectus funebris ex eodem saxo factus erat. Hoc genus operis apud Etruscos non insolens fuit, qui sepulcra saepe ad similitudinem domorum faciebant, ut domicilium mortuis paratum aliquam formam eorum locorum retineret quibus vivi utebantur. Ex quo non modo de more sepeliendi, sed etiam de domibus eius aetatis aliquid cognosci potest.

Eodem tempore Etrusci inter potentissimas Italiae gentes numerabantur. Commercium cum Graecis aliisque populis maritimis florebat; merces peregrinae, vinum, vasa, artificia multaque alia in Etruriam importabantur. Roma nondum Italiae imperabat, sed inter finitimas gentes crescebat atque multa ex earum institutis moribusque accipiebat. Itaque ii qui hoc sepulcro conditi sunt ad eam aetatem pertinent qua Etruscorum opes magnae erant, Romana autem civitas nondum ad eam magnitudinem pervenerat quam postea consecuta est.

Intra cellam reliquiae saltem duorum hominum inventae sunt; fieri tamen potest ut ossa quae ibi iacent trium sint. Unum corpus primo sepulturae ritu positum esse videtur; alia ossa postea collecta atque iuxta illud composita sunt. Ex quo existimatur sepulcrum non semel tantum usurpatum esse, sed per aliquod tempus eiusdem familiae vel propinquis patuisse. Utrum qui ibi sepulti sunt sanguine inter se coniuncti fuerint, nondum constat. Ex ossibus tamen dentibusque fortasse cognosci poterit non solum quae inter eos cognatio fuerit, sed etiam quo victu usi sint atque unde oriundi fuerint.

Tredecim vasa fictilia circa mortuos posita erant. Ex iis alia ad cibum condendum, alia ad vinum bibendum pertinuisse videntur. Sunt etiam inter ea vasa nigra ac nitida, quae nunc Itali bucchero vocant atque Etruscorum propria existimantur. Unum saltem vas unguentis continendis adhibitum esse putatur. Haec supellex numero non magna est; sed, quod singula suo loco reperta sunt, ad rem cognoscendam plus valent quam multae res quae, loco atque ordine amisso, separatae servantur.

Nam si vas e sepulcro tollitur neque constat ubi positum fuerit, formam quidem et materiam servat, sed pars testimonii perit. Hic contra scitur quibus rebus singula iuncta fuerint, cui corpori propius posita, quo denique ordine disposita. Ex his conici potest quae mortuo propria fuerint, quae ad commune funus pertinuerint, quae fortasse in convivio adhibita atque postea apud corpus relicta sint. Ita ex singulis inter se collatis de toto ritu iudicari potest.

Apud unum mortuorum cuspis ferrea hastae reperta est. Ea fortasse indicat unum ex sepultis virum fuisse atque telum dignitatis eius insigne habitum esse. Neque tamen ex una cuspide plura concludenda sunt quam ipsa res sinit. Nomen mortui ignoratur; quo ordine fuerit, quae munera gesserit, utrum militaverit necne, nondum constat. Hoc tantum dici potest: is cum telo sepultus est, neque id ab iis qui funus curaverunt temere factum esse verisimile est.

Alia res, quamquam multo minor est, non minus diligenter observata est. Instrumento ferreo, acus vel fibulae simili, pauca panni vestigia adhaerent. Ferrum, dum rubigine consumitur, particulas servavit quas alioquin tempus delevisset. Nondum constat utrum pannus ille vestis pars fuerit an eo ossa postea collecta involuta sint. Quod si fibrae satis integrae manserunt, ex iis fortasse cognoscetur qua materia usi sint et quo modo tela confecta sint.

Ex quo intelligi potest cur ii qui antiquitates investigant non ea tantum quaerant quae pretio aut specie praestant. Aurum argentumque facile servantur atque statim animos movent; semen autem, os minutum, vestigium cibi aut particula panni saepe plura de cotidiana hominum vita docere potest. Quare nihil neglectum est quod, quamvis parvum videretur, ad rem cognoscendam pertinere posset.

Singularum igitur rerum situs notatus est; cella mensuris atque imaginibus descripta; terra ex diversis locis servata est; humus etiam percolata, ne semina, ossicula aliaeque minimae reliquiae perderentur. Ita, quamquam res ex cella removeri necesse est ut conserventur, memoria tamen loci et ordinis quo singula reperta sunt quam diligentissime servatur.

Hoc inventum eo etiam gravius est quod anno superiore in eodem sepulcreto aliud sepulcrum eiusdem fere aetatis integrum repertum erat. In illo quattuor hominum reliquiae et plus quam centum res funerariae inventae sunt; hoc autem multo pauciores res habet. Quae differentia ipsa utilis esse potest. Cum enim utrumque sepulcrum eodem fere tempore factum sit neque praedonum manibus perturbatum, alterum cum altero recte comparari potest. Ex quo fortasse apparebit quid divitiae, sexus, familia aut dignitas in more sepeliendi valuerint.

Quae de Etruscis cognoscuntur ad prima quoque Romae tempora pertinent. Multa enim quae Romani postea usurpaverunt antiqui scriptores ad Etruscos referebant: insignia magistratuum, quosdam ritus religiosos, quaedam spectaculorum genera, nonnulla etiam ad urbes muniendas pertinentia. Quae singula quam certa sint disputari potest; illud tamen satis constat, Etruscos eo tempore inter eas gentes fuisse a quibus Romani non pauca acceperint. Quo plura igitur de illis cognoscuntur, eo facilius intellegi potest quo modo Roma primis saeculis creverit.

Illud quoque memorabile est sepulcrum tam diu clausum mansisse. Cum mortui illi conderentur, Roma adhuc parva erat. Postea Italiam subegit, Carthaginem vicit, provincias trans maria constituit atque imperium longe lateque protulit. Multis deinde saeculis exactis occidentale imperium cecidit, regna alia successerunt, urbes et populi mutati sunt.

Interea in ea cella nihil fere motum est. Vasa suo loco manserunt; cuspis hastae iuxta mortuum iacuit; pauca panni vestigia ferro adhaeserunt; lectus saxeus corpus sustinuit; saxum aditum clausum tenuit. Quae Etrusci septimo saeculo ante Christum natum exeunte ibi reliquerant, homines nostri temporis paene eodem ordine invenerunt.

Hinc potissimum apparet quanti tale monumentum sit. Libri plerumque bella, magistratus, leges, foedera atque res gestas tradunt; sepulcrum integrum ostendit quo modo homines mortuos composuerint, quae dona posuerint, quibus rebus in funere usi sint. De ritu igitur non ex scriptis tantum, sed ex rebus ipsis quae supersunt iudicari potest.

Plura adhuc investiganda sunt. Ex ossibus fortasse aetas, sexus, valetudo atque cognatio mortuorum cognoscentur; ex dentibus aliisque reliquiis aliquid de victu atque origine eorum colligi poterit; pannus de veste vel involucro funerario docebit. Comparatio cum altero sepulcro, quod anno 2025 repertum est, mores eiusdem communitatis clariores facere potest.

Interim unum constat: raro fit ut monumentum tam antiquum non res tantum, sed earum quoque ordinem servet. Hic mortui compositi sunt, dona posita, ritus peracti, ostium clausum; quae omnia, quantum temporis iniuria permisit, ad nostram aetatem pervenerunt.

Etrusci pauca scripta reliquerunt, eorumque lingua nondum tota intellegitur. Multa quae de eis scimus Graeci Romanique tradiderunt. Ita multa ex ipsis rebus cognoscuntur quae litteris tradita non sunt. Hoc sepulcrum non omnia de Etruscis explicabit; multa tamen cognosci sinet quae aliter ignoraremus.

Scripsit Beniaminus Martin

RELIQUIAE NAVIS ROMANAE PROPE MAZARIAM REPERTAE
De Anulo Romano Aureo in Britannia Reperto
PHARAO EX HARENIS REDIT ET ARCANA SUA REVELAT
Novissima de Antiquitate
ANTIQUI MORES (X)
ANTIQUI MORES (IX)
LX reperta archaeologica in Italiam relata sunt
ANTIQUI MORES(VIII)
ANTIQUI MORES (VI)
CULTUS DEAE VESTAE VEL ΕΣΤΙΑΣ
Compteur Journalier 31 33 (04/09/2026)